Гарцунок-10

ЛЯ КАРТЫ РАДЗІМЫ

Азеры, рэкі, і лясы,

I гарады,

і вескі -

Усе змясцілася на ей,

На карце той, шматверстцы.

Разгон лугоў

і неба шыр

З паводкаю блакіту.

Сады паўсюль.

Як акіян,

Тут каласуе жыта.

Чуваць заводаў гамана

I гул матораў роўны.

Растуць уверх,

растуць ушыр

I Мінск,

і Брэст,

і Гродна.

I нафта рэчыцкая тут

Пласты зямлі свідруе.

Шахцерскі горад Салігорск

Тут дзень і ноч шчыруе.

I рэек звон,

і гул шашы,

I гром аэрадрома -

Усе змясцілася на ей,

На карце нашай роднай.

I нават весачка мая,

Пушчанская, малая,

Сваею назваю на ей -

Прыслухайся -

Спявае!

`

ЛІСТАПАД У ЛЕНІНГРАДЗЕ

Абвеяў прасторы

Кастрычніцкі вецер.

Нясе лістапад

Сваю пошту па свеце.

`

I сыплецца ціхае лісце,

Як зоры,

На воды Нявы

I на крэйсер «Аўрора».

`

I ў рукі нашчадка

Праз зарыва зыркасць,

Як птушка, істужка

Ляціць бесказыркі.

`

ПУШЧАНСКІ КУТ

Вітаю росны твой мурог,

I твой блакіт сцюдзена-ціхі,

I свежы перашэпт вятроў

Пад трапяткім крылом бусліхі.

`

Я сам нібыта на крыле

Лячу ў куток пушчанскі

светлы.

Няма чысцей,

няма святлей,

Чым ен, мой самы запаветны.

`

Цякуць праз дні і праз гады,

Цякуць праз нашы сэрцы рэкі.

I ўсе -

ад поля да грады -

Лагодзіць позірк чалавеку.

`

НАШ ДЗЕНЬ

Устае ен сонейкам з-за бору,

У дварах ен ведрамі звініць

I стаіць, бяссонны, у дазоры

На ахове роднай цішыні.

`

Ен у школы дзверы расчыняе,

Ен па нівах трактары вядзе.

З новых спраў хаду сваю ўсчынае

Новы дзень.

`

Чуеце?

Па рэйках гоніць рэха.

Ен - усіх канвеераў працяг

I працяг усіх мастоў і рэкаў

На прасторах нашага жыцця.

`

Ен з усей краінай у паходзе,

Будаўнік і творца новы дзень.

У мінулы час не адыходзіць,

Новы дзень у будучыню йдзе!

`

САКАВІК

Сну зімовага даволі!

Свята ў сонца, паглядзі!

Моцна спалі лес і поле -

Сакавік іх разбудзіў.

`

А пасля падаўся полем

Да раскутае ракі,

Начапіў лазе на голле

Залатыя каташкі.

`

Капяжовы перазовы

Чуеш зблізку і здалек.

Днем у следзе палазовым

Заіскрыўся ручаек.

`

Распагоджаны аблокі,

Улагоджаная шыр.

Сакавік кляновым сокам

Заскакаў у гладышы.

`

Веснавых прыкмет багата.

Сакавік здзіўлены сам.

А яшчэ прынес ен свята,

Дарагое свята мам.

`

ВУЖАНКА

Ну і шустрая вужака

З лесу шаснула ў траву.

А вужакаю

Вужанку,

Рэчку нашу, я заву.

`

Ля карчоў яна нырцуе,

Вербы ніцыя трасе.

Знаю, дзе яна начуе,

Дзе начуюць рэкі ўсе.

`

У лугах начуе,

чуў я,

У зяленым хмызняку.

А бывае, заначуе

У рыбацкім кацялку!

Дзе цячэ, там спіць Вужанка.

`

Дно ей - хата і ляжанка.

`

ДЗІВАКІ

Адкуль дзівакі вось такія

Бяруцца?

Катаецца кот

На лімоннай шкарлупцы.

Катаецца цень

На рудым пыласосе.

А муха- гудуха

На Пецевым носе.

Катаецца, гляньце,

На цеплай дзяружцы

Падушка на Пецю,

А ен - на падушцы.

`

`

ВЕЧАР

Залатой дарожкай з мора

Адыходзіў дзень за горы

Прытамленым хадаком.

Стала сонейка маленькім,

Стала сонейка манетным,

Невялікім медзяком.

Ну а там, далека недзе,

Дзе зямля сышлася з небам,

Як вялікая скарбонка,

Сіняя гара стаяла.

I па медзяку штовечар

На гарыстай той сінечы

У скарбонку медзяную

Неба весела кідала.

`

Там, дзе скалы,

Там, дзе рыфы,

На хвасце вялікай рыбы

Дрэмле сонейка другое,

Дзень свой сніць.

Заўтра нас яно разбудзіць

I свяціць дасхочу будзе,

А пасля у вечар пойдзе

I ў скарбонку заляціць.

`

`

ГАРЦУНОК

Выйдзе,

грукне капытом,

Спудзіць зайца пад кустом.

`

Цемным вокам павядзе -

Аж шалее авадзень.

`

Малады і неслабы,

Стане раптам на дыбы.

`

Пойдзе скокам,

выйдзе ў круг,

Каля лесу зробіць крук.

`

Скача зноў наўскапыта.

Чый ен, чый ен, не пытай.

`

Мамы гнедае сынок

З легкім імем Гарцунок.

`

У гарод бяжыць, на луг.

Ах, які ен цесны, круг!

`

Гарцуй, гарцуй, Гарцунок,

Не шкадуй гарачых ног!

`

СІНІ СВЯТЛАФОРЫК

Калі ў жыце загарыцца

Сіні святлафорык -

Гэта знак:

Рыхтуй камбайны,

Правярай маторы!

`

А другі раз загарыцца

Святлафорык сіні -

Значыць, жыта васкавое.

Запрашай машыны!

`

Гоніць, гоніць легкі ветрык

Васкавыя хвалі.

Святлафорык той за позірк

Васільком празвалі.

`

Сыплюць з бункера зярняты,

Нібы тыя зоры.

Гэта даў жніву дарогу

Сіні святлафорык.

`

ЭКСКУРСІЯ

I

Светлых цэхаў тут багата -

Не абыдзеш і за год.

Ведаць хочацца Ігнату,

Скуль, з якіх дзвярэй, варот

Пачынаецца завод.

- З прахадной яго пачатак, - Так Пятрок давеў Ігнату.

- Пачынаецца з варот, - Не згаджаецца Фядот.

А Змітрок сказаў сябрам:

- Пачынаецца з двара.

- Што гадаць,- рашыла Іра,-

Запытаем брыгадзіра.

Брыгадзір вачыма бліснуў

I гаворыць брыгадзір:

- Вы усе ад праўды блізка:

Есць пачатак,

Ен адзін.

Пачынаецца завод

Не з дзвярэй і не з варот,

А з рабочых рук старанных,

3 працы іх самаадданай.

Працы ў нас вялікі фронт.

Дык прашу вас на завод.

`

II

Абысці завод не проста.

Першы цэх… Чацверты… Шосты…

Гальванічны,

Механічны,

Для вачэй усе нязвычна.

Зборкі цэх і цэх настройкі…

Паспявай дзівіся толькі.

Перад вамі самы новы,

Адмысловы

Тэлевізар каляровы.

Ен з канвеера вось толькі,

Фарбай ззяючы, праплыў

I ўсе колеры вяселкі

На экране запаліў:

Колер неба, колер хлеба,

Колер маку агнявы,

Колер маладой травы,

Колер сонца выбуховы,

Колер кветкі верасовай.

Ну а зараз трэба толькі

Ручку павярнуць настройкі -

I з экрана, калі ласка,

Сыдзе песня або казка.

`

III

Правадок і правадок,

Сплецены, як жылы,

А сплятуцца у маток -

Пабяжыць па кожным ток

Самай чуйнай сілы.

Тут працуюць важна, чынна

Электронныя машыны.

Ля машын разумных самых -

Нашы таты, нашы мамы.

Тут, у светлым цэху зборкі,

Тату адшукаў Рыгорка.

`

IV

Ен, завод,- адна сям'я.

Дружная, вядома.

Кожны ў цэху не чужы,

Кожны ў ім, як дома.

У сям'і есць працаўнік

Самы паважаны.

Ен праславіў свой завод

Працаю стараннай.

Дзіва творыць на станку.

Рады ўсе працаўніку!

Праца спорыцца, глядзі:

Майстра у настроі.

Зорка золатам гарыць

На грудзях героя!

`

V

3 цэха ў цэх ідзем заўзята,

Як ідзем са свята ў свята.

Што яшчэ там на чарзе?

На чарзе у нас музей.

Экспанатаў тут багата.

I раскажуць экспанаты,

Што стварыў за многа год,

Чым праславіўся завод.

Вунь святлом аззяна яркім

Радыела роднай маркі.

Вунь, як шыбінка, экран,

Ды экран той - ветэран.

Гэта ўсе ўчарашні дзень,

А завод - ен у хадзе.

Як браты, стаяць транзістары,

Аж гарыць шкала іскрыстая.

Паглядзі: пасталі ў рад

Брат «Мікрон» і «Мікра»-брат.

I мігнуў шкалою тут

Іхні трэці брат «Эцюд».

Лік братоў расце, расце -

Ўсіх не злічыш, каб хацеў.

Пра завод і пра людзей

Расказаў усе музей!

`

ДОЖДЖЫКАВА ЛІЧЫЛКА

Раз - і зірнула лісце

Зеленавока на свет.

Два - і струменьчыкаў ніці

ІПыць пачалі па траве.

Тры - вытанцоўвае кропля

Звонка ў балейцы пустой.

Ну а чатыры - на кроне

Чорненькі свіснуў свісток.

Пяць - мыюць кветкі пялесткі,

Вушы скрабуць лапухі.

Шэсць - гэта зноўку над вескай

Воблака вырас пухір.

Сем - сем глыткоў каляровых

Вып'е вяселка з ракі.

Восем - з-пад сховаў імховых

Вылезуць баравікі.

Дзевяць - і сонейка ўзыдзе.

Дзесяць - і спыніцца дождж.

Што ж ты спыніўся?

У крыўдзе

Луг на цябе і садок.

Просіць гародчык вачыма:

«Цепленькі, што ж ты аціх?»

Дожджык лічыць вучылі

Толькі да дзесяці.

`

АРТЭК

Вяселы плескат нашых рэк

Прывез з сабою я ў Артэк.

`

Узяў і водару бароў,

I рэха нашых вечароў.

`

Прывез да мора ўсе,

а там

Падараваў сваім сябрам.

`

3 усіх шырот, куткоў зямных

Мы ў хвалях стрэліся адных.

`

I сонца ў нас адно было,

I дружбы шчырае святло.

`

Гулялі хвалі,

і касцер

Узносіў іскры аж да зор.

`

…Мяне пісьмо знайшло зімой,

З Берліна піша сябра мой:

«Я чую плескат вашых рэк,

I водар смаляных бароў,

I рэха вашых вечароў.

Здружыў навечна нас Артэк!»

`

НА РЫБЕ

З чароту выплывае лодка,

Калыша лотаці агні.

Па легкай плыні

шлях кароткі

I плеск вясла у цішыні.

`

Няма спакою рыбалову,

Свіргоча леска -

Ўзмах і ўзмах.

Даўно прабегла дня палова,

А ўлову ўсе яшчэ няма.

`

Ды толькі сумаваць не варта,

Удача побач, недзе тут,

Хоць лодкі ранішні маршрут

Шчупак заблытаў хітравата.

`

I сэрца у грудзях заб'ецца,

Аж пасвятлее дно ракі,

Як плотка ў лодцы страпянецца,

Вяселкай бліснуць плаўнікі.

`

Шчыруе цішыня наўкола,

Смяюцца лотаці агні.

I плескае вясло вясела

У цішыні, у цішыні…

`

ПЕРШЫ СНЕГ

Пафарбуе ў чырвань твары,

Фарбы лета ўспамяне.

Як з вушанкі,

з белай хмары

Белым роем сыпане.

`

Панясуць той рой імкліва

Па шляхах усіх вятры

На лясы,

гароды,

нівы,

На пагоркі і двары.

`

Снежна…

Гонка мчацца санкі,

Глухне пошум баравы.

I зрываецца вушанка

Снежнай птушкай з галавы.

`

ДЗІЎНЫ КАВАЛЬ

Белы каваль Мароз,

Зноў ты куеш няспынна.

Зноў над кавадлам занес

Молат свой слынны.

`

У белай акоўцы бары

Сыплюць мяцеліцай зораў.

Белым агнем гарыць

Белы твой горан.

`

Стукнуў і раз і два -

Белыя выкаваў рэйкі.

Ты мне сцяжынку ўкаваў,

Ты закаваў маю рэчку.

`

Срэбрам акоўваеш ты Вокны,

карнізы

і дзверы.

Срэбныя круціш вінты,

Срэбныя клеіш шпалеры.

`

Днем ты і ноччу куеш,

Грукаеш ты несціхана.

Дзякуй, што й боты мае

Белым агнем падкаваны!

`

СНЕЖАНЬ

Усе нібы намалявана

На полі белага лістка:

I гэта снежная паляна,

I след вяселы беляка.

`

I куст, і дрэва заміраюць,

З галінак снег паабвісаў.

Тут скрозь -

ад краю і да краю -

Ляжыць спакою паласа.

`

Калі ж патухнуць зоры ранкам

Па гэтай соннай паласе,

Аддаўшы цішу калыханкам,

Блукае снежань-дрывасек.

`

Ен дзень усмешкаю вітае,

Зімой закалыханы ен.

Камель ямчэйшы выбірае

I слухае знаемы звон.

`

Вятрэц галінкі не калыша,

Зарой праменіцца кара.

I адлятае ў гэту цішу

Апошні ліст календара.

`

КУДЫ ЗАЕХАЎ ВУСЕНЬ

Ехаў вусень -

Не, не ў сне! -

На капусным качане.

Позні час

Ці ранні час -

Цяжка коціцца качан.

Стогнуць і скрыпяць лісты.

Брыдка ад такой язды.

На гародняй той вярсце

Шустры хтось пратупацеў.

Штосьці чмыхаў:

Чмых ды чмых.

Быў качан з найхуткіх тых.

- Нейкі шэры ен, аднак,

Бачна, што качан не наш.

Я ж не еду, а цягнуся.

Перасяду,- кажа вусень.

Як на новы сеў качан,

Пацямнела у вачах.

Па бульбоўніку за грады

Той качан памчаўся раптам.

Не лісце на ім - калючкі.

Ездаку пякло пякуча.

I калючы той качан

Проста ў.лес яго імчаў.

Быў яздок і сам не рад:

«Трэба быць далей ад град».

`

КОТ НЕЛАВІМЫШ

Ен у доме, у зацішшы,

Жыў вады цішэй.

Хоць вяліся побач мышы,

Не лавіў мышэй.

`

Паганяе часам мушку,

Курыцу: «Акыш!»

I паўзла за ім мянушка

«Кот Нелавімыш».

`

Дом нібы і адмысловы,

А жыцце - не мед.

I падаўся ў рыбаловы

Рыжавусы кот.

`

Накапаў адранку банку

Тлустых чарвякоў:

«Можа, пару да сняданку

Зловім акунькоў».

`

Адшукаў вудзільна недзе

У глыбі лясной.

Нес - хапалася за неба

Кончыкам яно.

`

Ля ракі народу поўна

(Во як позна спаць!):

Шчанюкі з катамі побач

З вудамі сядзяць.

`

Сам на беразе прысеў ен,

Вудаю махнуў

Так, што лескаю суседа

Зачапіў спіну.

`

Той паморшчыўся нервова,

Але дараваў.

Балазе шчанячай новай

Світкі не парваў.

`

Кот яшчэ раз замахнуўся,

Аж запеў кручок.

Нехта нават усміхнуўся:

«Ну і навічок!»

`

Кот жа раптам як заплача,

Ды балюча так:

Адарваў сабе, бядача,

Трэба ж, паўхваста.

`

Пакруціў ен вус свой рыжы:

«Хвост, ен адрасце.

Але йсці дамоў без рыбы

Ці не горшы здзек?!»

`

Зашпіліў тужэй папружку -

Голад у ката.

Тут шчанюк яму на вушка

Нешта пашаптаў.

`

Тут жа вуду кінуў-рынуў

ІПустры навічок

I на вус даўжэзны рыжы

Начапіў кручок.

`

Вус закінуў і чакае,

I не гляне ўбок.

«Дзе ж тут рыбіна якая,

Хоць бы акунек?»

`

Бачыць:

Падыходзіць рыба

Ды як тузане -

Ледзьве згледзеў вус свой рыжы

Кот на рыжым дне.

`

Зноў заенчыў і ад болю

Ен пачаў скакаць.

Пасмяяўся нехта:

«Болей Слухай шчанюка!»

`

Але йсці дамоў без рыбы

Яшчэ горшы здзек.

Мо схадзіць купіць на рынак?

Але грошы дзе?

`

Даць бы добрае папружкі

ІПчанюку таму.

Тут другі сусед на вушка

Пашаптаў яму:

`

«Ну, чаго ты ныеш-плачаш?

Маеш чарвякоў,

I ў цябе на лапах, бачыш,

Вунь колькі кручкоў».

`

«Гэты, пэўна ж, кажа праўду.

Хлопец, бачна, свой»,-

Калі добрая парада,

Хто не рады ей?!

`

«I акунь, і лінь хай знаюць,

Будуць на кручку»,-

I на кіпцікі чапляе

Кот па чарвяку.

`

Хвілі цягнуцца марудна,

Кот аж прыдрамаў.

Надыходзіць час палудны,

Клеву ўсе няма.

`

На губе чыейсьці плаваў

Адарваны вус.

Тут спыніўся каля лапы

Здаравяк- мянтуз.

`

Чарвякоў ен змерыў вокам,

Тузануў. I так -

Па вадзе цягнуў глыбока

Той мянтуз ката.

`

Бедалагу так натузаў,

Ведама, мянтуз.

Стаўся страхам, нават гузам

Той кату канфуз.

`

«Не, не трэба мне нічога.

Лепш спакой і ціш!» -

У сабачы трапіў човен

Кот Нелавімыш.

`

Ледзь прамуркаў з перапуду

Толькі пару слоў:

«Рыбы больш лавіць не буду.

Я не рыбалоў!…»

`

Паламаў са злосці вуду,

Кроплі строс з вушэй:

«Рыбы болып лавіць не буду,

Лепш лавіць мышэй!»

КАЗКА ЗІМОВАЙ ГАРЫ

Вось дык разгон!… Аж снег курыць,

Імчацца хораша з гары!

`

Гара сустрэлася з гарой?

- Вітаю вас! - мядзведзь зароў.

`

I ў лесе добра сябра мець,

На лыжы тут жа стаў мядзведзь.

`

Зайздросцяць з-за кустоў звяры:

Мядзведзь спускаецца з гары!

`

I іх паклікала гара -

Катацца весела сябрам.

`

Згасала дзеннае святло,

За дрэвы сонца заплыло.

`

Ужо развітвацца пара.

Шкада развітвацца сябрам.

`

`

КРАВЕЦ КАНЯЎСКІ

Дзе жыве кравец Каняўскі?

Я скажу вам, дзе жыве:

У мястэчку Заканаўскім,

За канавай,

У траве.

`

Майстра знаюць за канавай.

У яго - сябры і слава.

Стракатун,

Не спіць і ўночы,

Бо працуе сам за двух.

`

I стракоча, і стракоча,

Абшывае цэлы луг.

`

Шые світкі і накідкі,

Шые з шоўку і сукна.

Шые ўсе зяленай ніткай,

Сам зялены, як вясна.

`

Чмель тутэйшы майстра хваліць.

Задаволен майстра сам.

Так асе кафтан прыталіў -

Рада модніца аса.

`

А цяпер сказаць пара

I пра крыўду камара.

Не любіў яго Каняўскі,

Як і ўсе у Заканаўскім.

`

- Мне касцюм,- камар прасіў,-

Ты пашый, не як усім.

А Каняўскі у адказ:

- Гэта не па мне заказ.

З рогату камар аж тросся:

- А краўца адсюль папросяць,

А краўца з травою скосяць.

Я- то сам пераканаўся:

Ен ніякі не Каняўскі,

Проста выскачка з травы,

Проста конік лугавы…

`

Доўга майстра ен няславіў,

Ажно плюхнуўся ў канаву.

З камара ўвесь луг рагоча,

А кравец жыве, стракоча.

`

Адкрываю скрынку я -

Выпаўзла з яе змяя.

А змяя грымучая

I яшчэ паўзучая.

Пастаралася змяя -

Хата чыстая мая.

(Пыласос)

На адным каромысле

Застылі два вядры.

Адно прывыкла слухаць,

Другое - гаварыць.

(Тэлефон)

Плача і вые,

Гуляе па полі.

Толькі у рукі

Не возьмеш ніколі.

(Вецер)

Стаяў і быў

Да неба, рослы.

Цяпер стаю,

З травою роўны.

(Дрэва і пень)

Цераз лугі, лясы, лагчыны

Два браты сястру

Вядуць

З блакітнымі вачыма.

(Рака)

Знаемец ну і смешны мой!

Як растлумачыць тое:

Спачатку быў яешняю,

А стаў скаварадою?

(Сланечнік)

Вачанятак ціхіх пяць

З адной шчылінкі глядзяць.

(Струк)

У гэтай знаемай хаціне малой,

Хоць есць і цяпло і згода,

Чатыры браты разам жывуць,

А пяты асобна заўседы.

(Рукавіца)

Content

Гарцунок-10

ЛЯ КАРТЫ РАДЗІМЫ

ЛІСТАПАД У ЛЕНІНГРАДЗЕ

ПУШЧАНСКІ КУТ

НАШ ДЗЕНЬ

САКАВІК

ВУЖАНКА

ДЗІВАКІ

ВЕЧАР

I

III

V

ДОЖДЖЫКАВА ЛІЧЫЛКА

ДЗІЎНЫ КАВАЛЬ

КАЗКА ЗІМОВАЙ ГАРЫ